شمس المعالى قابوس ابن وشمگير ( 366 - 403 ه . ق . ) ( 976 - 1012 م . ) قابوس پس از رسيدن به سلطنت ، از طرف خليفه ملقب به شمس المعالى شد . در همين زمان ركن الدوله ديلمى درگذشت و قلمرو او بين پسرانش عضد الدوله ، مؤيد الدوله ، و فخر الدوله تقسيم شد . ديرى نگذشت كه عضد الدوله و مؤيد الدوله چشم طمع به متصرفات فخر الدوله دوختند و بناى تاخت‌وتاز بر قلمرو فخر الدوله گذاشتند . فخر الدوله كه تاب مقاومت در خود نمىديد ، به طبرستان گريخت و از قابوس يارى خواست . مؤيد الدوله از پى او به گرگان حمله برد . پس از مختصر زدوخوردى كه با قابوس كرد ، قابوس شكست خورد و به خراسان گريخت . در سال 371 هجرى از نوح ابن منصور امير سامانى كمك خواست . ليكن باز هم توفيقى نصيب او نشد . در سال 388 هجرى مجددا گرگان و طبرستان و گيلان را به تصرف درآورد و تا سال 403 هجرى حكومت كرد . در سال مذكور به سبب توطئهء بعضى از سرداران خود اسير شد و چندى بعد به قتل رسيد . قابوس مشهورترين فرمانرواى آل زيار است . ابن سينا و ابو ريحان بيرونى از جمله كسانى هستند كه از حمايت وى برخوردار بوده‌اند . با تمام اين اوصاف مردى درشتخو و عارى از شفقت بود ، به آسانى حكم به قتل مىداد و با اندك سوء ظنّى فرمان كشتن بىگناهان را صادر مىكرد . « 1 » فلك المعالى منوچهر ( 403 - 423 ه . ق . ) ( 1012 - 1031 م . ) پس از كشته شدن قابوس ، پسرش منوچهر در اثر همراهى اهالى ديلم ، به فرمان القادر باللّه خليفهء عباسى جانشين پدر شد . منوچهر از آغاز كار با سلطان محمود غزنوى از در صلح درآمد و خود را خراجگزار سلطان كرد . به همين سبب ، قريب مدت 20 سال با آسايش خيال در گرگان و طبرستان حكومت راند . اين امير مانند پدر خويش حامى ادبا و شعرا بود . منوچهرى دامغانى شاعر معروف ايران تخلص خود را از نام او گرفته است . « 2 »

--> ( 1 ) . ر ك . تاريخ گزيده ، ص 392 - 419 . الكامل ، ج 8 ، ص 273 . حبيب السير ، ج 2 ، ص 363 - 365 . تاريخ ايران كمبريج ، ج 5 ، ص 32 - 35 . ( 2 ) . تاريخ بيهقى ، ص 122 .